وبلاگ تخصصی ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی

تقسيمات کشوري و بيثباتي سياسي در ايران (1357-1285)

دکتر زهرا احمدي پور ,منصوريان عليرضا

* دانشگاه تربيت مدرس

ايران از جمله کشورهايي است که سازماندهي سياسي فضا در آن ريشه تاريخي دارد. تا آنجا که بررسيهاي تاريخي نشان ميدهد اولين تجربه تقسيم فضاي سرزميني به عهد هخامنشيان بر ميگردد، حال سوال اصلي آن است که عليرغم آنکه، پيوستگي مولفه هاي تقسيمات کشوري و ثبات سياسي از منظر تسهيل حاکميت دولت و اتصال دولت - ملت در سطوح مختلف در پهنه سرزميني، پيوسته به عنوان هدف غايي در نظام برنامه ريزي مورد عنايت بوده است. چرا الگوي تقسيمات کشوري به خصوص در دوران معاصر در دستيابي به اين هدف ناکام بوده است؟ فرضيه در نظر گرفته شده آن است که در باب عوامل ناکامي اين الگو يکي از عواملي که کمتر به آن توجه شده است شکل گيري و تقسيمات سياسي داخلي مدرن و اجرا نشدن اصول قانون اساسي مشروطه است که تحت لواي حکومت متمرکز با کودتاي 1299ه.ش رضا خان شروع شد. در واقع اتخاذ مشي اقتدار گرايانه او که در جهت عکس اقتدار قانون اساسي به مثابه محور توسعه سياسي دوره پيش تحقق يافته بود باعث شد تا گرايشهاي قومي و فرهنگي تقويت شوند و با فروپاشي استبداد اول و دوم به شکل فعال و متراکم در آيند که نمونه هاي آن را در بحرانهاي آذربايجان و کردستان دهه بيست و بحرانهاي قومي بعد از انقلاب شاهد هستيم. اين تحقيق با هدف بررسي رابطه بين الگوي تقسيمات کشوري و بي ثباتي سياسي بين دو انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامي با روش کتابخانه اي و تحليل محتوا درصدد است، اين مقطع از تاريخ سازماندهي سياسي فضا در ايران را تحليل نمايد.

برای دریافت اصل مقاله اینجا کلیک کنید.

به نقل از :فصلنامه ژئوپليتيک بهار 1385; 2(1 (پياپي 3)):62-89.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 16:57 موضوع جغرافیای سیاسی ایران | لینک ثابت

راهبرد توزيع فضايي قدرت سياسي در ايران از طريق توسعه نهادهاي محلي

دکتر محمد رضا حافظ نيا  و دکتر محمد باقر قاليباف

هدف اين مقاله، طرح مطالبي است که انتظار مي رود در ساماندهي نظام سياسي – اداري کشور مورد ملاحظه قرار گيرد و روند توسعه پايدار را تسهيل کند. روش تحقيق در تهيه مقاله، روش مطالعات اسنادي و تجزيه و تحليل موضوعي از منظر جغرافياي سياسي است که ابتدا مفاهيم و الگوهاي توزيع فضايي قدرت تشريح شده، سپس با مروري تاريخي بر الگوهاي شکل گرفته در کشور، سير سازمان هاي محلي ايران بيان گرديده و در نهايت وضعيت کنوني کشور وضرورت توجه به اهميت و نقش نهادهاي محلي – مردمي در توزيع فضايي قدرت سياسي مطرح شده است.

برای دریافت اصل مقاله کلیک   کلیک کنید

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 16:46 موضوع جغرافیای سیاسی ایران | لینک ثابت

تحليلي بر سير نامگذاري واحدهاي سياسي ـ اداري در ايرن

دکتر زهرا احمدي پور

* گروه جغرافيا دانشگاه تربيت مدرس

نامگذاري فرايندي است كه طي آن، واحدهاي سياسي كشور با توجه به مؤلفه هاي طبيعي، اجتماعي، فرهنگي، تاريخي و سياسي بر روي نقشه سياسي كشور شناسايي مي گردند. نامگذاري واحدهاي سياسي از يك طرف از مجموعه عواملي متأثر مي گردد كه در فضاي كلان ملي عمل مي كنند و تحت عنوان "شاخصهاي ملي" از آنها نامبرده مي شود و از طرف ديگر متأثر از عواملي است كه در سطوح منطقه اي و محلي عمل كرده، مي توانند تحت عنوان "عوامل زمينه ساز" طبقه بندي گردند. پارادايم عوامل زمينه ساز كه عمدتاً در سطوح محلي و منطقه اي داراي آثار تعيين كننده اند، هم مي توانند به عنوان شاخصهايي مكمل در راستاي حفظ وحدت ملي ايفاي نقش كنند، هم در تضعيف آثار شاخصهاي ملي در راستاي كاهش وحدت ملي و ايجاد علقه هاي محلي و تقويت كانونهاي بحراني مؤثر واقع شوند. شدت و ضعف تأثيرات شاخصهاي ملي و محلي متأثر از عواملي است كه در اين مقاله در يك مطالعه تاريخي به تحليل آنها خواهيم پرداخت كه دو دسته از عوامل را در بر مي گيرد: 1ـ عواملي كه توانسته اند ضمن شناسايي واحدهاي سياسي به حفظ وحدت ملي كمك كنند. 2ـ عواملي كه در يك سير تاريخي به كاهش علقه هاي ملي از طريق نامگذاري واحدهاي سياسي منجر شده اند.   برای دریافت اصل مقاله اینجا  کلیک کنید   به نقل از :مدرس علوم انساني تابستان 1382; 7(2 (پياپي 29)):1-22.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 16:23 موضوع جغرافیای سیاسی ایران | لینک ثابت

تئوري توطئه؛ پديده اي فراگير و جهاني

غفاري هشجين زاهد*

* دانشكده علوم انساني دانشگاه شاهد

در حالي كه توطئه به عنوان يك عمل عيني، برنامه ريزي پنهاني و اقداماتي است كه با اتكا به روش هاي غير قانوني، غير اخلاقي و معمولا غير مسالمت آميز براي پيشبرد اهداف و مقاصدي خاص به قيمت لطمه زدن به منافع و حقوق ديگران به كار گرفته مي شود، در مقابل، تئوري توطئه آن روش تبييني و ذهني است كه بر مبناي پنداري- غالبا موهوم- از نقش توطئه گران در ذهنيت توطئه انديشان براي تجزيه و تحليل حوادث و رخدادها شكل مي گيرد. تئوري توطئه عمدتا داراي سه رنك اصلي توطئه گران، توطئه باوران و مباني تحليل و مفروضات است. تئوري توطئه، پديده اي منحصر به منطقه يا كشورهاي خاصي از جهان نيست، بلكه پديده اي است فراگير و جهاني كه در جوامع مختلف وجود دارد و ناشي از علل و عوامل گوناگون است. شواهد و نمونه هاي زيادي از تئوري هاي توطئه را مي توان در كشورهاي مختلف دنيا مشاهده كرد. در امريكا ترور جان اف كند، گسترش ويروس ايدز، ماهيت بشقاب پرنده ها، پخش مواد مخدر، حادثه تروريستي 11 سپتامبر و … نمونه هايي هستند كه در ميان برخي افراد و گروه هاي امريكايي در چارچوب توطئه باوري مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرند. در انگلستان مثلا از كشته شدن جورج اول در هانور آلمان، كشته شدن پرنسس دايانا همسر سابق وليعهد انگلستان توسط برخي به عنوان تئوري توطئه ياد مي شود. وقوع انقلاب فرانسه، و نگرش آلمان ها به يهوديان از ديگر مصاديق تئوري توطئه است. برخي از صاحبنظران تئوري توطئه معتقدند كه تجزيه و تحليل هاي مبتني بر توطئه باري در خاورميانه بيش از ساير كشورهاي دنيا است و نمونه هايي را در اين باره ذكر مي كنند. با بررسي برخي جوامع ديگر نيز در مي يابيم كه تئوري توطئه پديده اي گسترده و جهاني و داراي اشكال و انواع متنوع است. برای دریافت اصل مقاله  اینجا   کلیک کنید.

كليد واژه: توطئه، تئوري توطئه، توطئه گر، توطئه باور، فرهنگ سياسي، سبك پارانويدي، دست پنهان، شواهد توطئه باوري

 به نقل از : 93 : دانشور دي 1380; 9(36):131-140.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 16:15 موضوع ژئو پلیتیک اطلاعات | لینک ثابت

بررسي نظام جغرافيايي- سياسي ناحيه اي و امكان سنجي آن در ايران

دکتر دره ميرحيدر *,ذكي قربان علي

* گروه جغرافيا، دانشگاه تهران

نقش ويژه جغرافياي سياسي، سازماندهي فضا در سطح ملي، ناحيه اي و محلي است. در مورد ايران، چگونگي سازماندهي سياسي فضاي دورن كشوري، در مرحله نخست از ويژگي هاي جغرافيايي آن تاثير مي پذيرد و در مرحله بعد، تابع نوع نظام سياسي حاكم بر اين كشور است. بررسي فضاي جغرافيايي كشور ايران، ويژگيهايي مانند تكثر، تنوع و تعدد كاركردهاي محيطي و عملكردهاي گروههاي انساني را نمايان مي سازد. اين مسئله منجر به شكل گيري حوزه فرهنگ هاي متعددي در دوران اين فضا شده كه يكپارچگي سرزميني و وحدت ملي را با مشكل روبرو مي سازد. براي رفع اين مشكل به نظر مي رسد كه "نظام سياسي ناحيه اي" كه هم اكنون در كشورهاي ديگر مورد استفاده قرار مي گيرد، ضمن هدف قرار دادن وحدت ملي، موجبات مشاركت تمامي آحاد را در يك روند تعاملي براي توسعه سياسي فراهم مي سازد. در "نظام سياسي ناحيه اي" ضمن حفظ اقتدار دولت مركزي، با اعطاي پاره اي اختيارات محلي، مشخص و نسبي به واحدهاي دورن كشوري (استانها)، گروههاي قومي مختلف مي توانند در برخي امور مربوط به محل خويش، فارغ از دخالت مستقيم دولت مركزي تصميم گير و مجري باشند. هرچند در امور حساس و ملي تابع نظرات و تصميمات دولت مركزي باقي مي مانند.  برای دریافت اصل مقاله  اینجا  کلیک کنید.   به نقل از :  پژوهشهاي جغرافيايي بهار 1381; 34(42):49-64.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 15:24 موضوع مباحث نظری جغرافیای سیاسی | لینک ثابت

بررسي روش شناختي پايان نامه هاي دوره دكتراي علوم سياسي و روابط بين الملل دانشگاه تهران

دکتر قاسم افتخاري

* دانشگاه تهران

بررسي روش شناختي پژوهش هاي علمي، هدف نهايي بحث اينجانب در اين مقاله مي باشد كه نيازمند توضيح دو نكته در آغاز كار است: منظور از بررسي روش شناختي، بررسي روش هاي به كار رفته در اين پژوهش هاست و جنبه روش شناختي دارد نه محتوايي. دوم اينكه اين بررسي با ديد نقادي يا آسيب شناسانه صورت گرفته و به داوري انجاميده است. ملاك به كار رفته در اين نقد و ارزيابي اصول روش پژوهش علمي و چگونگي كاربست آن در اين پايان نامه هاست و از اين رو توضيح كوتاهي در مورد چگونگي كاربست روش علمي در پژوهش پديده هاي سياسي و بين المللي به عنوان ملاك ارزيابي، لازم است. اما هدف نهايي فراتر از ارزيابي اين پايان نامه ها بوده و در پي آن است تا ملاكي براي ارزيابي كارهاي پژوهشي در علوم اجتماعي به طور كلي و به ويژه در علوم سياسي و روابط بين الملل ارايه دهد و تا حد ممكن اين داوري ها را بر اصولي استوار سازد و از ذهن گرايي و سليقه محوري جلوگيري نمايد. نويسنده بر اين باور است اشاره كوتاهي به انگيزه و پيشينه داوري در پژوهش هاي علمي مي تواند به فهم بهتر اين بحث ياري نمايد. از ساليان دور به ويژه در پي انقلاب صنعتي براي اطمينان از كيفيت كالاهاي توليد شده، روالي به نام كنترل كيفيت برقرار گرديد. بعد از آنكه فرآورده علمي نيز به عنوان كالاي فرهنگي به شمار آمد، چگونگي كنترل كيفت آنها نيز مطرح شد. از آنجا كه توليد كالاهاي علمي از طريق پژوهش صورت مي گيرد، براي كنترل پژوهش ها، روش ارزيابي يا داوري در پيش گرفته شد؛ آن هم بدين معني كه كارهاي پژوهشي را پيش از چاپ و پخش در اختيار افراد متخصص قرار مي دهند تا درباره آنها داوري كنند. اين روال در جامعه علمي ايران نيز ار مدتي پيش رواج يافته است. از آنجا كه داوري يعني قضاوت اما معلوم نيست اين قضاوت بر پايه چه ملاكي صورت مي گيرد، به نظر مي رسد عموما به علم قاضي تكيه مي شود؛ روالي كه پيش از انقلاب مشروطه در امور قضايي ايران به كار بسته مي شد. البته اين روال قضاوت در گذشته هاي دور در سرزمين هاي ديگر نيز معمول بود اما معلوم شد صرفنظر از كميت و كيفيت علم قاضي، قضاوت او مي تواند نادرست و غير عادلانه باشد؛ اساسا به پاس اطمينان از عادلانه و بي طرفانه بودن قضاوت بود كه قوانين را تدوين و قضاوت را بر اصولي استوار مي ساختند. با درنظر گرفتن اينكه پژوهش علمي، يا روال توليد كالاي علم، خود داراي اصول و قواعد شناخته شده اي است و به راحتي مي تواند جانشين علم داور در مقام قضاوت درباره پژوهش هاي علمي باشد، در اين نوشته، قواعد و اصول بنيادي پژوهش علمي به شكل بسيار فشرده بيان شده به اميد اينكه به عنوان ملاكي در داوري هاي علمي - به ويژه در پژوهش هاي سياسي - مورد توجه داوران قرار بگيرد. البته درباره روش پژوهش علمي اختلاف نظر زيادي وجود دارد اما اصول بنيادي آن از قبيل مشاهده واقعيت، تلاش براي فهم آن، گردآوري داده ها و ارزيابي نتيجه اين تلاش، عملا در هر پژوهشي رعايت مي گردد و بدين ترتيب حداقل عامل مشتركي است كه مي تواند به عنوان ملاك داوري به كار رود و هدف اصلي اين پژوهش را برآورده سازد. برای دریافت اصل مقاله اینجا  کلیک کنید.   به نقل از :پژوهشنامه علوم سياسي زمستان 1385; 1(5):1-22.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 15:20 موضوع روش شناسی و روش تحقیق | لینک ثابت

اينترنت و توسعه سياسي: حوزه عمومي در فضاي سايبرنتيك

ميناوند محمدقلي*

در طي آخرين دهه قرن بيستم، همراه با توسعه و تكامل فوق العاده سريع ارتباطات رايانه اي و گسترش روزافزون دسترسي مردم جوامع مختلف به اينترنت و شبكه هاي رايانه اي، كوشش هاي نظري بسياري صرف يافتن الگوهاي مناسب براي مطالعه اينترنت و ابعاد و تاثيرات سياسي و اجتماعي آن گرديد. در جريان اين تلاش ها مفهوم حوزه عمومي در چارچوب نظريات جامعه شناختي يورگن هابرماس جايگاه برجسته اي يافته است. پژوهشگران در اين زمينه معمولا درصدد پاسخگويي به اين سوال بوده اند كه آيا ارتباطات رايانه اي در اينترنت مي تواند زمينه توسعه سياسي و تقويت دموكراسي را از طريق احياي حوزه عمومي فراهم سازد؟ پاسخ دادن به اين سوال قبل از هر چيز نيازمند آن است كه بدانيم آيا اصولا  ايده حوزه عمومي مدل نظري مناسبي براي پژوهش در اين زمينه است يا خير؟ كارهاي نظري و پژوهش هاي انجام شده طي سال هاي اخير كه به برخي از آن ها در اين مقاله اشاره شده است هر يك بعضي از ابعاد مفهوم حوزه عمومي را مورد توجه قرار داده و آن را در بررسي رابطه اينترنت با سياست و قدرت و تاثيرات متقابل آن ها به كار برده اند. از اين بررسي ها چنين برمي آيد كه مفهوم حوزه عمومي از نظر اكثر محققان الگوي نظري مناسبي است ولي به جز موارد معدودي، همه نويسندگان اين الگو را نيازمند جرح و تعديل و يا تطبيق با شرايط خاص ارتباطات رايانه اي و تحولات اخير در جوامع گوناگون مي دانند.   برای دریافت اصل مقاله اینجا کلیک کنید

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 15:8 موضوع ژئو پلیتیک اطلاعات | لینک ثابت

آب و تنش هاي اجتماعي - سياسي مطالعه موردي: گناباد

دکتر محمد رضا حافظ نيا *,مهدی نيك بخت

* پژوهشکده اميرکبير، دانشگاه تربيت مدرس

در اين تحقيق سعي شده است رابطه متغير منابع آب با تنش هاي اجتماعي - سياسي بررسي و ضمن آينده نگري در مورد تعديل بحران رو به رشد ناشي از آب، راه حل ارايه شود. اين مهم با شناخت بهتر ظرفيت هاي محيط طبيعي و انساني منطقه گناباد در شرق ايران برنامه ريزي براي پيشرفت اقتصادي - اجتماعي بر اساس اين ظرفيت ها، توسعه پايدار را ميسر مي سازد. فرضيه مهم اين تحقيق اين است که: بين تغييرات منابع آب و برخي از درگيري هاي اجتماعي - سياسي در سطح شهرستان گناباد رابطه وجود دارد. روش تحقيق توصيفي تحليلي با استفاده از روش هاي آماري همبستگي بوده است. در جمع آوري اطلاعات از روش هاي کتابخانه اي، آماري، داده هاي موجود در ادارات و سازمان هاي مربوطه و نيز روش هاي ميداني، استفاده شده است. نتايج حاصل از تحقيق نشان مي دهد که کمبود طبيعي و کاهش تدريجي و روش هاي کاربري منابع آب از يک طرف و رشد جمعيت از طرف ديگر سبب مي شود که سهم سرانه سالانه آب هر فرد ساکن در منطقه به شدت کم شود و رقابت بر سر تصاحب منابع آب شدت بيشتري به خود بگيرد. بنابراين احتمال برخورد افراد، گروه ها و مراکز جمعيتي را با يکديگر افزايش مي دهد.

برای دریافت اصل مقاله  اینجا  کلیک کنید. به نقل از : فصلنامه تحقيقات جغرافيايي تابستان و پاييز 1381; 17(3-2 (پياپي 66-65)):43-62.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 ساعت 15:1 موضوع هیدرو پلیتیک | لینک ثابت

نابرابري هاي شهري تهديدي براي امنيت اجتماعي تهران، رويكردي در جغرافياي سياسي

دکتر معصومه نصيري *دکتر هادی اعظمي

* دانشگاه تربيت مدرس، دانشگاه فردوسی مشهد

نويسنده در اين مقاله به بررسي يكي از مهمترين عوامل تهديد امنيت ملي يعني - نابرابري هاي شهري - مي پردازد. موقعيت كنوني كشور ايران كه مراحل گذار تاريخي خود را مي گذراند، سبب رشد بيرويه جمعيت شهري و افزايش نابرابري ها در مناطق مختلف آن گرديده و مدل خاصي از جغرافياي سياسي شهري را ايجاد کرده است. اين بررسي كوششي براي ارزيابي وجوه نابرابري با استفاده از شاخصهاي اشتغال و مسکن در مناطق 22 گانه شهر تهران است. نتايج تحقيق نشان مي دهد كه در مناطق 22 گانه تهران تفاوت هاي قابل ملاحظه اي از نظر فرصت هاي شغلي وجود دارد. به طوري كه گروه شغلي كارگران ساده در بخش هاي جنوبي شهر بيش از نيمه شمالي آن متراكم هستند. همچنين بررسي هاي انجام شده راجع به پراكندگي فقر با استفاده از ساکنان چهار نفر به بالا ساكن در يک اتاق حكايت از آن دارد كه مناطق متراكم فقر نيز به طور يكسان در شهر پراكنده نشده اند. چنانكه مناطق جنوب شهر، حوزه هاي متمركز فقر را تشكيل مي دهند. با توجه به شاخص هاي مورد بررسي، يكي از مهمترين منابع تهديد امنيت اجتماعي و ملي در تهران، نابرابري در پراكندگي مشاغل ابتدايي و فقر و تمركز آن در جنوب شهر مي باشد. با توجه به نكات مذکور بايد اذعان كرد كه نابرابري و محروميت شهري، خطري مستقيم براي امنيت اجتماعي بشمار مي آيند به نقل از فصلنامه علمی پژوهشی ژئوپليتيک    برای دریافت اصل مقاله اینجا کلیک کنید

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه سی و یکم فروردین 1388 ساعت 17:8 موضوع مباحث نظری جغرافیای سیاسی | لینک ثابت

چالش هاي جامعه ايران از منظر جغرافياي سياسي

پيشگاهي فرد زهرا*

* گروه جغرافيا، دانشگاه تهران

وقتي تنش هاي درون يك كشور در سطح ملي توسعه نيابد و فقط در نواحي خاص از سرزمين استمرار يابد نوعي احساس منطقه گرايي در مقابل ملي گرايي در ميان مردم آن ناحيه ايجاد مي شود كه گاه منجر به تقويت مركزگريزي مي شود و در نتيجه يكپارچگي ملي را دچار آسيب مي كند. در كشورهاي توسعه يافته كه احساس منطقه گرايي به كم رنگ ترين حد خود رسيده است، آنچه سبب تهديد دولت ها مي شود، وجود حفره هاي دولت است كه در آن تبهكاري سازمان يافته بدون تعصب به هويت محلي يا مكاني، موجوديت دولت را مورد چالش قرارمي دهد. اين حفره ها مي تواند از نوع اجتماعي، فرهنگي يا اقتصادي باشد. عمده ترين حفره هاي دولت در ايران عبارتند از: توزيع مواد مخدر، رشد بي قانوني، توسعه تبهكاري و تهديد سلامت جامعه، مهاجرت هاي غير قانوني، كانون هاي تصميم گيري سياسي بر عليه حكومت و چالشگران ساختار حكومتي. دولت ها براي مقابله با اين حفره ها رويه هاي مشترك و گاه نيز رويه هاي منحصر به فرد دارند، دولت ايران نيز از به كار بردن اين رويه ها مستثني نيست. در مقابل حفره هاي سياسي، دولت ها به شدت حساس اند و هر ساله بودجه هاي كلاني را براي انهدام حفره هاي سياسي به كار مي گيرند. در شناسايي و انهدام حفره هاي اجتماعي دولتها حساسيت كمتري دارند، چرا كه وجود اين حفره ها تهديدي براي حاكميت نيست. حفره هاي اقتصادي گاه توسط اجزا عناصري از دولت ها ايجاد مي شود و گاه نيز دولتها براي تداوم پايه هاي حاكميت خود آنها را منهدم مي كنند. و بالاخره حفره هاي فرهنگي كه در مواردي منجر به استمرارحكومت مي شود و با چشم پوشي دولتها اين حفره ها استمرار مي يابند. در اين مقاله حفره هاي دولت به طور عام و حفره هاي دولت در ايران به طور خاص مورد بررسي قرار گرفته است.

به نقل از فصلنامه پژوهشهاي جغرافيايي      برای دریافت اصل مقاله اینجا کلیک کنید

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه سی و یکم فروردین 1388 ساعت 16:55 موضوع جغرافیای سیاسی ایران | لینک ثابت

مقدمه اي بر جغرافياي سياسي و اهميت استراتژيك ايران

ملكوتيان مصطفي*

* دانشکده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران

سرزمين ايران از يک سو يک تکه حساس جغرافيايي بر روي نقشه جهان و از ديگر سو داراي ويژگي هاي خاص جغرافيايي و طبيعي و برخوردار از منابع غني انرژي مانند نفت و گاز است. اين عوامل آشکارا تاکنون بازتاب خود را در مسائل سياسي داخلي و روابط خارجي کشور و استراتژي هاي قدرت هاي بزرگ بر جاي نهاده است. اين پژوهش در پي آن بوده است که به طور خلاصه به معرفي اين واقعيات جغرافيايي و بازتاب سياسي آنها بپردازد.

به نقل از فصلنامه سياست- مجله دانشكده حقوق و علوم سياسي    برای دریافت اصل مقاله اینجا کلیک کنید.

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه سی و یکم فروردین 1388 ساعت 16:53 موضوع جغرافیای سیاسی ایران | لینک ثابت

مقايسه جغرافياي سياسي و روابط بين الملل از نظر روش شناسي و مفاهيم

ميرحيدر دره*,حميدي نيا حسين

* دانشگاه تهران

جغرافياي سياسي به عنوان يك رشته دانشگاهي در يكصد سال گذشته با پشت سرنهادن فراز و نشيب هاي بسيار، رشد و توسعه چشمگيري را تجربه نموده است، بويژه ژئوپليتيك كه به عنوان يكي از موضوعات جغرافياي سياسي، توجه محافل علمي و سياسي را به خود جلب نمود. از آنجا كه موضوع اصلي ژئوپليتيك يعني بررسي و مطالعه روابط و پيوندهاي فرامرزي ميان واحدهاي سياسي در مقياس هاي محلي، ملي، منطقه اي و جهاني، شباهت و نزديكي بسياري با موضوعات مورد مطالعه در دانش روابط بين الملل به ويژه در سطوح ملي، منطقه اي و بين المللي دارد، همين امر موجب ايجاد ابهام در خصوص علت وجودي دو دانش، نسبت آنها با يكديگر و مفاهيم و موضوعات مشترك و اختصاصي دو دانش در ميان دانشجويان و پژوهشگران گرديده است. پرسش اصلي مقاله حاضر اين است كه علت اصلي شباهت و نزديكي ميان جغرافياي سياسي (بخصوص ژئوپليتيك) و روابط بين الملل چيست؟ علاوه بر اين سوال، پرسش هاي ديگري نيز مطرح است كه مي توان به موارد زير اشاره كرد: الف - نسبت ميان جغرافياي سياسي، روابط بين المللي و ژئوپليتيك چيست؟ ب - مفاهيم اختصاصي و مشترك آنها كدام هستند؟ د - چه تفاوت ها و شباهت هايي به لحاظ روش شناختي ميان دو دانش برقرار است؟ در مقاله حاضر تلاش گرديده است با استفاده از روش مقايسهاي به پرسش هاي ياد شده پاسخ داده شود. بر اساس نتايج بدست آمده، علت اصلي شباهت و نزديكي جغرافياي سياسي (به ويژه ژئوپليتيك) با روابط بين الملل مورد مطالعه واقع شدن مفهوم كليدي كشور (حكومت) يا دولت در هر دو دانش است. از ميان موضوعات مطرح در جغرافياي سياسي، ژئوپليتيك به علت فرامرزي بودن و مطالعه روابط ميان واحدهاي سياسي نزديكي بيشتري با روابط بين الملل دارد. به لحاظ روش شناختي مفاهيم «مقياس» و «سطح تحليل» داراي نقش محوري در طبقه بندي اطلاعات، محدوده و دامنه متغيرها دارند. از لحاظ مكاتب فكري و روش شناختي نيز شباهت و تفاوتهاي جالبي ميان دو دانش وجود دارد كه مشروح آن در مقاله ذكر شده است.

به نقل از فصلنامه علمی پژوهشی ژئوپلیتیک

برای دریافت اصل مقاله اینجا کنید

نوشته شده توسط سید هادی زرقانی در دوشنبه سی و یکم فروردین 1388 ساعت 16:33 موضوع مباحث نظری جغرافیای سیاسی | لینک ثابت